Etničko sazrijevanje Bošnjaka u naciju-Kalajeva politika bošnjaštva !



O hrvatskom i srpskom narodu i njihovoj genezi od naroda do nacije, odnosno od katolika do
Hrvata, tj. od pravoslavaca do Srba u doba okupacije BiH od Austrougarske Monarhije napisane su
cijele i knjiznice i biblioteke. Medutim, nas ovdje interesiraju prvenstveno Bosnjaci i njihovo
sazrijevanje iz naroda u naciju. Austrougarski guverner BiH Benjamin Kalaj namjerno propagira
politiku bosnjastva. Sta znaci to njegovo bosnjastvo?

To bosnjastvo bilo je onemogucavanje razvoja
nacionalnih pokreta u Bosni. Po njemu postoji u BiH samo jedan narod, “trojedan”, koji medu
svojim pripadnicima ima tri grupe vijernika: muslimane, katolike i pravoslavce. Naravno da je
takva politka kocila bosnjacki narod u formiranju nacionlanog indetiteta. To je izazvalo reakcije, pa
tada sve tri naroda pocinju osnivanje svojih narodnih skola, prosjevjetnih drustava i kulturnih
listova. Poznat je niz slucajeva u Sarajevu, Banjaluci, Tuzli i Mostaru gdje popovi obje krscanske
konfesije novcano potkupljuju, “motiviraju” svoje vijernike da se deklariraju kao Hrvati i Srbi, a ne
kao katolici i pravoslavci.


Bosnjaci, po vjeri muslimani, stoljecima vezani za tursku vlast, islamsku civilizaciju i BiH kao
jedinu domovinu, osjetili su se ugrozenim, jer su se odjednom nasli u izrazito katolickoj drzavi, a
granicivsi se sa pravoslavnom Srbijom i Crnom gorom i u totalnom krscanskom okruzenju. Nasavsi
se pod uticajem jedne nepoznate, strane civilizacije, osjetili su se izgubljenima, tim vise sto su
nakandnom aneksijom Bosne ostali odsjeceni od Stambola koji ima je davao barem privid zastite –
pa se jos vise okrecu spasavanju vjere koja im je ostala jedini smisao. Ulema je isticala da je bitnije
sacuvati svoje vjerski identitet, nego narodnosni, koji za njih nije bio bitan. Bosnjaci su znali da
pripadaju jednom, jedinstvenom bosnjackom narodu, ali im je ipak vaznije bilo da, prihvatajuci eho
panislamizma Abdul Hamida II (1876.-1909.) ostanu pripadnici velikog muslimanskog bratstva od
Maroka do Indonezije. Svoj egzistencijalni otpor oni su odmah izrazili u ljeto i jesen 1878, pa i

  • i oba ta ustanka Monarhija je ugusila sa velikim bosnjackim zrtvama. Drugi odraz otpora bio
    je masovni egzodus Bosnjaka u Tursku, koju su izrazito konzervativni slojevi vidjeli kao svoju
    “maticu”. Tek je autonomaski pokret, odnosno borba za vjersko-prosvjetnu i vakufsko-mearifsku
    autonomiju poceo je da se osmisljenije zalaze za narodni preporod Bosnjaka. Nazalost, pokret se
    vec u pocetku polarizirao programatski na hodzinsku struju, koja je preferirala vjersku i vakufsku
    problematiku i, begovsku struju, gdje su spahije forsirale rjesenje agrarno-imovinskih odnosa. Gdje
    je tu zreo nacionalni program za ostale slojeve bosnjackog naroda? Ipak, Bosnjaci su tada poceli
    sazrijevati od naroda u naciju, jer su: a) osnovali svoju prvu politicku gradansku partiju
    “Muslimansku narodnu organizaciju” 1906, b) izborili su se da austougarski car sankcionira Ustav
    (“Zemaljski statut”) koji je bio povod da se Bosna pripoji, anektira od Monarhije 1908,) ustanovljen
    je bosanski Sabor i Zemaljska vlada, 1910, koji jesu bili u mnogocemu ekspozitura beckog dvora,
    ali u kojem su bili i Bosnjaci i time stekli gradansko pravo i mogucnost da se bore za svoju naciju.
    Dakle, BiH u periodu od 1878. do 1918. godine dobiva tri nacije, posto njeni narodi dobivaju
    prerogative nacije: suverenitet izrazen u parlamentarizmu, ustavnost i izbore.
  • Ali takav
    parlamentarizam je tek klica pravog parlamentarnog, demokratskog zivota. Najtragicnije je to sto je
    nacionalno ime Bosnjaka, koje je bilo u upotrebi i prvih desetak godina austrijske uprave
    promijenjeno i degradirano na samo vjersku odrednicu. Prvo je u praksi bio semanticki netacan
    pojam “muhamedanci”. Muslimani nisu sljedbenici Muhameda a.s., vec Alaha dz.s. Tu nepravdu je
    “ispravio” Osman Djikic, eskponent srbijanske politike u Bosni, pa je 1903. za Bosnjake, kao
    narodnosni pojam promovirao naziv – muslimani – ostavljajuci svoje sunarodnjake na nivou vjerske
    grupe. Sa druge strane vjerske odrednice: katolik i pravoslavac dignuti su u kategoriju nacije. Ipak,
    smije se konstatirati da su se Bosnjaci, iako definirani vjerskim imenom, konstituirali u doba
    Monarhije u naciju, jer su dobili institucije koje su po medunarodnim uzusima atributi nacije. Prvi
    put od vremena srednjovjekovnog Sabora, poslije 450 godina dobili su parlament i mogucnost da
    budu ukljuceni u politicki zivot i da pocnu da uticu, da se bore za buducnost svoje domovine BiH.
    Pojam bosanski jezik bio je u upotrebi od pocetka okupacije do 1908. godine, zahvaljujuci prvoj
    “Gramatici bosanskog jezika” Frane Vuletica, koja je izasla 1880. i po njoj se predavalo sve do godine.
  • Dekretom je ukinuto ime bosanskog jezika, a uveden je termin srpskohrvatski jezik. I
    to je smisljeno izvedeno: posto su muslimani samo vjerska grupa, dakle ne postoji ni islamska
    nacija, onda ne moze ni da postoji neki muslimanski jezik. Da je ostalo narodno/nacionalno ime
    Bosnjak, bilo bi logicno da taj narod, sad vec nacija ima jezik koji ce se zvati bosanskim. Pisma u
    BiH su latinica i cirilica, koja su istisnula arabicu, a bosancica se pise samo privatno. Nju tada
    koriste pretezno spahije (“begovica”) i ona je ujedno i konspirativno, kriptogramo pismo Bosnjaka
    pred okupacionim vlastima. Kuriozitet je da se javlja stampa listova na dva pisma istovremeno, i
    latinicom i cirilicom. Ogroman doprinos budenju nacionalne svijesti Bosnjaka dali su: prvi
    antologicar bosnjackih narodnih pjesama Mehmedbeg Kapetanovic Ljubusak koji je pokrenuo prvi
    bosnjacki casopis “Bosnjak” 1891, prvi povjesnicar u modernom smislu rijeci Safvetbeg Basagic
    urednik “Behara” 1900. i kulturno drustvo i istoimeni casopis “Gajret”. Istovremeno i Srbi u Srbiji i
    Hrvati u Hrvatskoj vode bitku za pridobijanje Bosnjaka u Bosni. Prvi su igrali vise na politickom
    polju: pozivali su, ne Bosnjake, nego muslimane, kao sto je to cinio Mico Ljubibratic – na
    nacionalno izmirenje, jer su ih smatrali Turcima i opominjali su i ih da ce i jedni i drugi biti
    pokrsteni od Vatikana. Hrvati sa zapada imali su strategiju na kulturnom polju: Josip Eugen Tomic
    pise “Zmaja od Bosne” i ujedno je tvorac sintagme da su “muslimani cvijet hrvatskog naroda”, a
    Milutin Ogrizovic pravi prvu dramatizaciju najljepse bosnjacko-muslimanske balade –
    “Hasanagince”.
  • Vjera novonastale nacije i dalje je islam. Svakako da je doslo do velikog upliva
    okupacionih vlasti na vjerski zivot Bosnjaka. Rezim 1882. uspostavlja poseban vjerski hijerarhijski
    sistem sa Ulema-medzlisom i Reis-ul-ulemom, a to je Porta presutano priznala. U kompetenciju
    cara Franje Josipa I (1848.-1916.) dolazi imenovanje tih institucija. Monarhija nije Bosnjacima
    priznavala narodnosnu ulogu, tako da su oni boreci se za vjersko-prosvjetnu i vakufsko-mearifsku
    autonomiju sebe i dalje identificirali sa vjerom, odnosno muslimanstvom. Sto se tice drzavljanstva
    stanovnika BiH u doba okupacije i aneksije, BiH se smatrala trecom drzavom unutar Monarhije,
    tako da svi Bosanci (Bosnjaci, Hrvati i Srbi) nisu pravno bili ni austrijski ni ugarski drzavljani.
    Tretirani su kao drzavljani trece drzave: Bosne i Hercegovine. Time su Bosnjaci, mada nepriznati
    kao nacija, prvi put dobili drzavljanstvo, sto je pravno-politicki anakronizam XX stoljeca.

Odgovori

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Obavezna polja su označena sa * (obavezno)