Ali-paša Fidahić-Fidahići su zvornička begovska porodica iz XVIII i XIX vijeka.Iz ove porodice su generacijama imenovani kapetani…!



Fidahići  su zvornička begovska porodica iz XVIII i XIX vijeka. Iz ove porodice su generacijama imenovani kapetani grada Zvornika. Često su kapetani Fidahići ujedno bili i sandžak-begovi Zvorničkog sandžaka.

Iako je funkcija sandžak-bega (mutesarif, upravitelj sandžaka) u Osmanskomcarstvu bila viša od funkcije kapetana (komandanta utvrđenog grada), u Bosni je daleko veću čast i prestiž činilo biti kapetan.

Kapetanstvo je bilo nasljedno kod bosanske vlastele, prelazilo sa oca na sina, i davalo svom nosiocu političku, vojnu i ekonomsku moć. Moguće da je Ali-beg bio sin onog Mehmed- paše koji je poginuo na Mišaru.  Za Ali- pašu se kaže da je bio malo stariji, silan, zulumćar, pijanica, ali i veliki junak.

Ali-beg Fidahić se pročuo u borbama u Srbiji od 1805. do 1813. godine, nakon Prvog srpskog ustanka, a posebno u ponovnom zauzimanju Beograda, što je odjeknulo u Bosni.

Jer, u svježem sjećanju su bili strašni zločini nad muslimanskim narodom, pogotovo ženama i djecom, koje su srpski ustanici počinili prilikom ulaska u Beograd 1806. godine.

Sultan je posebnim fermanom od 3. januara 1814. pohvalio bosanske ratnike, među njima i bega Fidahića, koji je svoje junaštvo potvrdio  i kad je  pritekao u pomoć novom bosanskom veziru Abdurahim-paši, kad je on 1826. godine postavljen na to mjesto sa zadatkom da se, u skladu sa novim zakonom, obračuna s janjičarima.

Taj stari rod vojske, koji je vijekovima imao izuzetan uticaj,  ukinuo je sultan Mahmud II i uveo nizame, redovnu vojsku, po ugledu na evropsku praksu. To je, dakako, izazvalo pobunu janjičara, ali i konzervativnog plemstva, koje je u tome vidjelo početak ukidanja dotadašnjih privilegija. U Stambolu je pobuna krvavo ugušena, ali u Bosni to nije moglo lako da se izvede. Jer, za razliku od Stambola, gdje su janjičari već odavno izgubili nekadašnji ratnički oreol, u Bosanskom ejaletu oni su imali veliki ugled zbog stalnog učešća u borbama, pogotovo za odbranu Bosne. Ukaz o ukidanju janjičara pročitan je u Sarajevu 15. jula 1826. godine, što je izazvalo veliku uzbunu.
Novi vezir Abdurahim-paša, dotadašnji beogradski muhafiz, došao je na mjesto neodlučnog Mustafe-paše Belenlije, ali nije uspio sasvim ugušiti pobunu, uprkos brojnim lukavstvima, kojima je uklonio mnoge vođe bune. On se već ranije sprijateljio s Ali-begom u Zvorniku, pa je poslao njega u Sarajevo, na čelu odreda od hiljadu vojnika, da kazni pobunjenike. Ali-beg je u Sarajevo stigao 17. februara 1827. godine i vrlo brzo je slomio pobunjenike, a njihove vođe vezane odveo veziru u Zvornik. Nakon toga sultan mu  je za ratne zasluge dodijelio titulu paše, kao i upravljanje zvorničkom kapetanijom, početkom 1829. godine. Ali, Zvornik je već imao kapetana, Ali-begovog amidžića Mehmed-pašu, koji se pobunio, jer se titula kapetana nasljeđivala, a ne davala fermanima.
BORBA ZA AUTONOMIJU
Sukob među njima je trajao punu godinu dana, Mehmed-pašu su podržali ostali kapetani, pa je on pobijedio Ali-pašu i poslao ga u Gradačac, prijatelju Husein-kapetanu. Tu se on odmah  uključio u dogovor o buni protiv sultana. Naime, Porta je, nakon Jedrenskog ugovora ( 14. septembra 1829. godine)  obećala autonomiju Srbiji, kao i ustupanje šest prekodrinskih nahija, od kojih su dvije i prije Prvog srpskog ustanka, bile u sastavu bosanskog ejaleta (Jadar sa Rađevinom i Stari Vlah). Narod se uzbunio, pogotovo nakon učestalih vijesti o otimanju imanja i protjerivanju muslimana iz ovih nahija, pa je odjednom  iskrsnulo i pitanje : šta će Srbija još dobiti?  Husein-kapetan je tada pozvao bosanske prvake da se ujedine, jer zemlji prijeti velika opasnost.
Nakon vijesti da su se protiv Porte, iz istih razloga, podigli Arbanasi, u konacima Husein-kapetana u Gradačcu održan je sastanak ( u decembru 1830. godine, a zatim u Tuzli, od 20. januara do 5. februara 1831. Na tom vijećanju utvrđeni su zahtjevi Porti :  da se opozovu ustupci dati Srbiji, da se obustavi uvođenje nove vojske, da se ukine vezirsko mjesto u Bosni, da se dopusti autonomija Bosne, da se njen  upravitelj bira među Bosancima. Posljednji zahtjev je bio da se sultan više ne miješa u upravljanje Bosnom, a za ove ustupke dobijaće godišnje visok porez ( 4.000 kesa). Time je počeo pokret za autonomiju Bosne. Za vođu je izabran mladi Husein-kapetan Gradaščević. U isto vrijeme bune sličnog karaktera digli su i Mahmud Alija u Egiptu i Mustafa-paša u Skadru.

Pobunjenici su s tog skupa poslali i poziv veziru Namik-paši da im se pridruži, što je on odbio i pobjegao u Travnik. Dalje se velikom brzinom redaju najsvjetlije stranice bosanske istorije. Kod Travnika je vojska Husein-kapetana, na čijem čelu je bio Ali-paša Fidahić, lako porazila vezirove snage, koje su vodila braća Sulejmanpašić. Vezir opet pobježe, a velikaši i narod izabraše Husein-kapetana za seraskera na cijeloj Bosni. Bilo je to prvi put od dolaska Turaka da Bosanci sami svoga upravitelja biraju. Husein-kapetan odmah posla zahtjeve sultanu, ali sultan ih odbi. Ostala je samo borba. Bosanska vojska, sastavljena od oko 25 hiljada muslimana, ali i hrišćana,  požuri onda na Kosovo, da tamo dočeka tursku vojsku. U velikoj bici kod Lipljana, u blizini Gazimestana, oni poraziše sultanovu silu, koju je vodio Veliki vezir Mehmed-Rašid paša. A sultanova vojska je prije toga potukla do nogu 40 hiljada boraca Mustafe-paše Skadarskog. Ali, ništa im nije moglo pomoći protiv bosanskih gazija, svjesnih da brane sebe, svoju slobodu i svoje dostojanstvo. Bilo je to 18. jula 1831. godine, i to je jedan od najvažnijih datuma u cjelokupnoj istoriji BiH.

Sjajna pobjeda ponijela je, kao na krilima, ideju bosanske autonomije. Zapamćene su riječi Husein-kapetana : “ Lako ćemo sa Turcima, ali kako ćemo sa svojima?” U bitkama oko Sarajeva, kad su borci za autonomiju bili nadomak pobjede, udariše na njih Ali-paša Rizvanbegović i Smail-aga Čengić i učiniše ono što čitava sultanova sila nije mogla. Bilo je to 4. juna 1832. godine.
Pokret za autonomiju je bio razbijen. Husein-beg, Ali-paša Fidahić i grupa vođa ustanka odoše nakon toga preko Save, na austrijsku teritoriju, pa, nakon teškog perioda, u Beograd, gdje su svečano dočekani. Za njihovo junaštvo svi su znali. A novi vezir, Omer-paša Latas, krvnički završi sa svima koji su se u Bosni usudili misliti svojom glavom. Na kraju je ponižen i ubijen i sam Ali-paša Rizvanbegović, od strane onih koje je spašavao.A Husein-kapetan i Ali-paša Fidahić odoše u Stambol, je im je bila obećana amnestija. Postavljen im je uslov da pređu u redove nizama, s visokim činovima, što obojica odbiše. Ali-paša je upućen na Kipar, u progonstvo, a Husein-kapetan je umro u Stambolu ( neki kažu da je otrovan).
BIJELJINSKI MUTESELIM
Ali-paša je uskoro pomilovan i vraćen u Bosnu, da bude muteselim u Bijeljini, u kojoj je već imao velika imanja. Razlog je svakako bila prijetnja ustanika iz Srbije, kojima je Bijeljina bila na putu, a odbraniti je nju mogao samo takav junak. Godine 1836. sagradio je Ali-paša veliki dvorac u centru grada, unutar nekadašnjeg šarampova. Ali-paša, po običaju, opet nije mirovao. On je bio jedini velikaš koji se usuđivao ići u Srbiju, pa čak i ubirati i dalje prihode sa svojih imanja, što je bio prst u oko sve moćnijem Milošu Obrenoviću. Srpski knez je intenzivno radio na uzbunjivanju pravoslavne raje u Bosni, pa je tako već 1834. dignut ustanak u Derventskom kadiluku, ali je brzo ugušen. Ali-paša je bio glavna smetnja srpskim planovima u Bosni, pa je  Miloš nastojao da ga ukloni. Sredinom marta 1835. godine čak je napao Bijeljinu, ali protiv Ali-paše nije mogao ništa učiniti.
Ali-paša je digao bunu poznatu kao “Posavska buna iz 1836. godine. Sakupio je 10 – 12 hiljada naoružanih boraca, a sredinom septembra prišlo im je još 5 – 6 hiljada, pa je 16. septembra krenuo da se obračuna s valijom. U žestokim borbama kod Žepča njegova vojska je poražena, a on se povukao prema Bijeljini. Valijina vojska je došla pred grad i tražila od Ali-paše da se preda, što je on odbio. Tada je artiljerija, kojom su komandovali bosanski velikaši Daut-paša i Mahmud-paša Tuzlić, odgovorila šesnaestosatnom neprekidnom artiljerijskom paljbom, pa se Ali-paša predao, da narod ne gine. Bio je 28. septembar 1836. godine. Bijeljinski muteselimluk je predan na upravu Mahmud-paši Fidahiću.Ovoga puta Ali-paša se nije vratio iz progonstva. Umro je u Trapezuntu, na obali Crnog mora, u Anadoliji.

Odgovori

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena.